Czy nauka po angielsku coś cię kosztuje? Co naprawdę pokazało badanie randomizowane na 2263 studentach

W skrócie: randomizowane badanie kontrolowane na 2263 studentach pokazało, że ten sam kurs online podany po angielsku zamiast w języku studentów podniósł odsiew z 57% do 71%. U tych, którzy zostali, rozumienie prawie nie drgnęło. Język nie utrudnił zrozumienia materiału — sprawił, że ludzie odeszli. I przekonanie, że twój angielski jest dobry, wcale nie chroniło. Dalej: samo badanie, dane krajowe wokół niego, uczciwy rozmiar efektu lokalizacji i co z tym zrobić, skoro najlepszy materiał w twojej dziedzinie i tak jest po angielsku.

Dlaczego w ogóle warto zadać to pytanie

Otwierasz kurs o AI i niemal od razu trafiasz na rozwidlenie. Lepszy materiał jest po angielsku: bardziej znani autorzy, częstsze aktualizacje, więcej tematów. Materiał w twoim języku zwykle pojawia się później, zwykle jest krótszy, zwykle jest tłumaczeniem. Zdrowy rozsądek mówi: jeśli twój angielski działa, bierz angielski — stracisz może pięć procent rozumienia, a zyskasz sporo na jakości.

Zdrowy rozsądek się tu myli, i myli się w drugą stronę, niż myślisz. Strata nie zachodzi w rozumieniu. Zachodzi w tym, czy w ogóle dojdziesz do końca.

Trudno to sprawdzić, bo zwykła obserwacja nic nie daje. Ludzie sami wybierają język kursu, więc każdy pomiar „kto uczy się lepiej” mierzy nie język, tylko to, kim są ci ludzie. Pewni siebie idą w angielski. Ostrożni zostają przy swoim. Porównywanie ich wyników to jak porównywanie zdrowia biegaczy i niebiegaczy i wniosek, że bieganie leczy. Potrzebny jest eksperyment, w którym język się przydziela, a nie wybiera. Taki eksperyment istnieje.

Eksperyment, którego w edtechu prawie nikt nie cytuje

Bälter, Kann, Mutimukwe i Malmström, Applied Linguistics Review, tom 15, numer 6, strony 2373–2396, 2024. Randomizowane badanie kontrolowane. n = 2263 szwedzkich studentów, kurs programowania online, dwie wersje językowe: szwedzka i angielska.

Słowo, na którym wszystko stoi, to „randomizowane”. To, którą wersję dostawał dany człowiek, rozstrzygało losowanie, a nie upodobanie. Tylko tak da się wyjąć z wyniku samoselekcję: skoro przydział jest losowy, obie grupy są średnio identyczne pod względem poziomu, motywacji, wieku i wszystkiego innego, czego nie przyszło ci do głowy zmierzyć. Różni je tylko język.

Skala też ma znaczenie. Dwa tysiące dwieście sześćdziesiąt trzy osoby to nie fokus i nie ankieta w mediach społecznościowych. To próba, na której czternastu punktów procentowych różnicy nie da się zbyć jako szumu — co potwierdzają liczby poniżej.

Wynik: rozumienie przetrwało, ludzie nie

• Odsiew po szwedzku: 57%. Ponad połowa. To zwyczajna liczba dla darmowego kursu online i sama w sobie jest poprawką do każdej mowy o motywacji: nawet we własnym języku do końca dochodzi mniej niż połowa startujących.
• Odsiew po angielsku: 71%. Czternaście punktów procentowych więcej. Statystyka: φ = 0,2; p < 0,00001.
• Średni wynik aktywnych studentów: 16,9 po szwedzku wobec 14,3 po angielsku. Wielkość efektu δ = 0,085 — znikoma.

Spójrz na te trzy linijki razem, bo sens jest wyłącznie w ich zestawieniu. Różnica w odsiewie jest duża i pewna. Różnica w punktach istnieje, ale efekt jest tak mały, że praktycznie nic nie waży. Wniosek autorów da się sprowadzić do jednego zdania: angielski nie popsuł rozumienia — sprawił, że ludzie odeszli.

To jest wbrew intuicji i warto przy tym chwilę posiedzieć. Przywykliśmy myśleć o obcym języku jak o filtrze jakości: mniej rozumiesz, mniej wynosisz. A on działa jak podatek od wysiłku. Każdy akapit kosztuje odrobinę więcej paliwa. Każde nieznane słowo to mikropauza. Żadna z tych mikropauz z osobna nic nie kosztuje, żadna nie przeszkadza zrozumieć. Ale zsumowane przez dziesięć godzin kursu zamieniają się w to uczucie, przez które w środę wieczorem nie otwierasz zakładki. Nie „nie rozumiem”. Tylko „nie dziś”.

Tak wygląda odsiew od środka. Nikt nie podejmuje decyzji o rzuceniu kursu. Ludzie po prostu przestają wracać.

Najbardziej niewygodne: pewność siebie nie pomaga

Dalej idzie wniosek, który czyta się najgorzej. Samoocena znajomości angielskiego nie chroniła przed odsiewem. Studenci, którzy uważali swój angielski za dobry, też odchodzili.

Logika jest ta sama co przy całym efekcie. Twoja samoocena odpowiada na pytanie „czy rozumiem?”. Odpowiedź jest szczera — tak, rozumiesz. Ale odchodzisz nie z powodu niezrozumienia. Odchodzisz przez nagromadzony koszt wysiłku, a tego samoocena w ogóle nie mierzy. Nie czujesz podatku, który płacisz. Czujesz tylko rachunek na koniec miesiąca — w postaci porzuconego kursu i wniosku „chyba jednak aż tak mi to nie było potrzebne”.

Stąd praktyczny wniosek wart całego artykułu: „mam niezły angielski” nie jest argumentem w tym sporze. To odpowiedź na inne pytanie.

Czego to badanie NIE mówi

Teraz uczciwie o granicach — bo cytowanie mocnych wyników to najszybszy sposób na kłamstwo.

• To szwedzcy studenci. Szwecja to kraj, w którym po angielsku mówi 90% populacji (Eurobarometr 540, badanie terenowe wrzesień–październik 2023). Jeśli podatek od wysiłku widać nawet tam, to tam, gdzie poziom jest niższy, raczej nie będzie mniejszy — ale to rozumowanie, nie pomiar. Bezpośredniej replikacji gdzie indziej nie mamy.
• To kurs programowania. Jak efekt zachowa się na kursie marketingu albo promptowania, z tego badania nie wynika.
• To kurs online z darmowym wejściem. Bazowy odsiew 57% właśnie na to wskazuje. Kto zapłacił, odchodzi trudniej — i nie wiemy, czy to zjada efekt języka, czy nie.
• Czternaście punktów dotyczy grupy, nie ciebie. Z „grupa angielska straciła o 14% więcej ludzi” nie wynika „twoja osobista szansa dojścia spada o 14 punktów”. Różnica między grupami i prawdopodobieństwo jednostkowe to różne wielkości.
• φ = 0,2 to siła związku, nie jego waga. Mówi, że związek jest realny i stabilny, a nie że język jest głównym powodem twojego odsiewu. Głównym powodem odsiewu jest życie.

Tę dyscyplinę możesz sprawdzić tu i teraz. Prompt poniżej nie jest o języku, tylko o tym, jak czytać każde badanie, którym ktoś cię przekonuje. Wpisaliśmy w niego liczby z tego właśnie artykułu i poprosiliśmy model, żeby je rozniósł:

Oto wynik badania. Randomizowane badanie kontrolowane
(Balter i in., 2024): 2263 studentów przeszło ten sam kurs online
po szwedzku albo po angielsku — język przydzielano losowo.
Odsiew: 57% po szwedzku, 71% po angielsku (phi=0,2; p<0,00001).
Wśród tych, którzy pozostali aktywni, średni wynik: 16,9 po szwedzku
i 14,3 po angielsku, wielkość efektu delta=0,085.

Jesteś nieprzychylnym recenzentem. Odpowiadaj punkt po punkcie:
1. Wymień sposoby, na jakie ten wynik może być całkowicie prawdziwy
   i mimo to mnie nie dotyczyć.
2. Wyjaśnij, co phi=0,2 mówi czytelnikowi, a czego nie mówi.
3. Różnica w rozumieniu jest znikoma, a w odsiewie duża. Podaj trzy różne
   mechanizmy, które dają dokładnie taki obraz, i powiedz, która jedna
   obserwacja pozwoliłaby je rozróżnić.
4. Nazwij to jedno przesadzone zdanie, które najpewniej napisze ktoś
   streszczający to badanie.
5. Zakończ najmocniejszym argumentem PRZECIW własnej krytyce.

Punkt piąty jest obowiązkowy. Krytyka, która nie umie się zatrzymać, nie jest lepsza od reklamy.

Obraz krajowy: kto w ogóle uczy się online

Poszerzmy kadr. Jeśli nauka po angielsku to podatek, należałoby oczekiwać, że kraje ze słabszym angielskim uczą się online mniej. Wyciągnęliśmy dane Eurostatu i Eurobarometru i sprawdziliśmy.

Uczestniczyli w kursach online, % populacji (Eurostat isoc_ci_ac_i, 2025): Norwegia 30,57 · Finlandia 28,75 · Holandia 28,40 · Hiszpania 27,21 · Szwecja 23,20 · Włochy 19,36 · UE-27 16,21 · Francja 11,34 · Polska 10,44 · Niemcy 10,09 · Rumunia 2,59.

Kupowali e-learning, % populacji (Eurostat isoc_ec_ibuy, 2019 — wskaźnik wycofany): Holandia 15,14 · Dania 12,81 · Norwegia 9,96 · Finlandia 8,75 · Hiszpania 8,10 · Szwecja 6,08 · Niemcy 4,48 · UE-27 3,93 · Francja 1,31 · Włochy 1,18 · Rumunia 0,66.

Znają angielski jako język obcy, % (Eurobarometr 540, teren wrzesień–październik 2023): Holandia 93 · Szwecja 90 · Dania 87 · Finlandia 81 · Czechy 41 · Portugalia 41 · Hiszpania 38 · Bułgaria 29 · Polska 27 · Rumunia 25.

Pierwsze, co rzuca się w oczy, to Holandia. Po angielsku mówi tam 93% — najwięcej na liście. I to oni najczęściej w UE kupują naukę online: 15,14% populacji przy średniej UE-27 na poziomie 3,93%. Czterokrotność średniej. Ładna historia: znają angielski, więc kupują kursy.

Drugie, co rzuca się w oczy, tę historię łamie. Hiszpania: angielski 38%, a w kursach online uczestniczy 27,21% — czwarte miejsce, mocno powyżej średniej unijnej (16,21%). Przy znajomości angielskiego o ponad połowę niższej niż holenderska Hiszpania uczy się online niemal tak samo intensywnie.

Dalej dla prostych wyjaśnień robi się tylko gorzej. Niemcy: 10,09% na kursach, trzykrotnie mniej niż Hiszpania i poniżej średniej UE — a Niemcy żadną miarą nie są najbiedniejszym ani najbardziej odciętym krajem Unii. Szwecja przy swoich 90% angielskiego ma 23,20%, czyli mniej niż Hiszpania. Rumunia ma 2,59% przy 25% angielskiego — i tu związek faktycznie wygląda na obecny.

Dlaczego z tych tabel nie wolno wyciągać wniosków

A teraz stop, bo dalej zaczyna się teren, na którym łamie się nogi. Liczby krajowe nie dowodzą niczego o przyczynach. Zupełnie niczego.

Po pierwsze, wszystko jest tu poplątane ze wszystkim. Kraje z wysoką znajomością angielskiego to zarazem kraje z wysokimi dochodami, powszechnym szybkim internetem, kulturą uczenia się przez całe życie, pracodawcami płacącymi za szkolenia i tuzinem innych rzeczy. Przypisać różnicę językowi to jak przypisać ją liczbie rowerów.

Po drugie, to błąd ekologiczny: z właściwości kraju nie wynikają właściwości mieszkającego w nim człowieka. To, że Hiszpania średnio uczy się online więcej niż Szwecja, nie mówi nic o konkretnym Hiszpanie i jego angielskim.

Po trzecie, obie tabele mierzą co innego i z innych lat: jedna to „uczestniczyli w kursach” za 2025, druga „kupowali e-learning” za 2019, a ten drugi wskaźnik Eurostat w ogóle wycofał. Zestawiać je można wyłącznie jako dwa osobne zdjęcia, nigdy jako szereg czasowy.

Po co więc je pokazujemy? Dla dokładnie jednego wniosku, i to negatywnego: hipoteza „słaby angielski znaczy, że ludzie nie uczą się online” nie ma potwierdzenia w danych krajowych. Hiszpania ze swoimi 38% siedzi na czwartym miejscu. Angielski nie jest wyłącznikiem popytu. Przyczynową siłę języka znamy tylko z jednego miejsca — z randomizowanego eksperymentu powyżej. Jedno badanie przyczyn waży więcej niż dziesięć tabel korelacji i na tym polega cały sens tego rozdziału.

Dlaczego nie da się używać EF EPI

Jeśli kiedykolwiek szukałeś „rankingu krajów według znajomości angielskiego”, prawie na pewno widziałeś EF English Proficiency Index. Cytują go wszyscy, od gazet po prezentacje startupów edtech. My go nie używamy i zaraz wyjaśnimy dlaczego.

Próba EF jest samodobrana — EF pisze o tym sam. Indeks powstaje z wyników ludzi, którzy sami weszli na stronę EF i sami zechcieli zrobić darmowy test z angielskiego. To nie jest populacja kraju. To ci, których angielski interesuje na tyle, żeby wygooglować test. Średni wiek zdających to 26 lat.

Zobacz, jak to wygląda w praktyce. EF stawia Rumunię na 11. miejscu na świecie pod względem angielskiego. Tymczasem Eurobarometr 540 (próba probabilistyczna, n = 26 523) i Eurostat AES 2022 mówią, że Rumunia jest najgorsza w UE: 51,2% mieszkańców nie zna żadnego języka obcego, a po angielsku mówi 25%.

Jedenaste miejsce na świecie i ostatnie w UE to nie rozbieżność metodologiczna, to dwa różne wszechświaty. Wyjaśnienie jest proste i przykre: im mniej w kraju ludzi ze średnim angielskim, tym mocniej próbę EF tworzą ci nieliczni, którzy mają go świetny. Indeks nie mierzy kraju. Mierzy odwiedzających stronę EF w tym kraju.

Zapamiętaj to jako chwyt roboczy, który przenosi się wszędzie: pierwsze pytanie do każdego rankingu brzmi: kto trafił do próby i z czyjej woli. Jeśli wejście było dobrowolne, ranking mierzy chęć wejścia.

Ile naprawdę warte jest tłumaczenie: uczciwe liczby

Załóżmy, że efekt języka jest realny. Jak duży jest w zasięgu i w pieniądzach? Tu branża lokalizacji obiecuje „+40–70% konwersji”, a te obietnice nie mają za sobą niczego niezależnego — nie znaleźliśmy pod nimi ani jednego sprawdzalnego pomiaru. Są za to dwa pomiary, które sprawdzić można.

• eBay: +10,9%. Kiedy eBay wdrożył tłumaczenie maszynowe ofert, eksport wzrósł o 10,9% (Brynjolfsson, Hui & Liu, Management Science 65(12), 2019). Ważny szczegół: efekt malał wraz ze wzrostem ceny towaru. Im droższy zakup, tym mniej decydował język opisu.
• Wikimedia: +3,64%. Test A/B na lokalizacji dał trzy i pół procent przyrostu.

Jedenaście procent i trzy i pół. Efekt jest realny, jest zmierzony — i jest skromny. Nigdzie, gdzie ktoś naprawdę policzył, nie ma śladu po „+40–70%”.

Zwróć uwagę, jak dwie linie danych schodzą się w jedną myśl. Odsiew w eksperymencie: plus czternaście punktów. Tłumaczenie na eBayu: plus dziesięć z kawałkiem procent, i tym mniej, im ważniejszy zakup. Obie liczby mówią to samo: język to tarcie, nie ściana. Tarcie jest realne, warto je usuwać i nie da się go sprzedawać jako cudu.

Ten szczegół z eBaya zasługuje na osobny akapit, bo dotyczy ciebie. Efekt języka malał wraz ze wzrostem ceny — czyli im poważniejsza decyzja, tym mniej waży w niej język interfejsu. Przełóż to na naukę: im bardziej potrzebujesz wyniku, tym mniej zatrzyma cię obcy język. Działa to też w drugą stronę i to jest ta nieprzyjemna połowa: jeśli materiał potrzebny ci jest „właściwie nie bardzo”, obcy język niemal na pewno dobije ten pomysł. Nie jest przyczyną. Jest ostatnią kroplą.

I jeszcze jedno, o czym nikt nie myśli: podłoga cenowa

Tłumaczenie to nie jedyna część lokalizacji i nie ta droga. Jest jeszcze cena, a ona jest ustawiona twardziej, niż się wydaje.

Ściągnęliśmy Udemy Price Tier Matrix V3 i przeliczyliśmy po kursach EBC z 16.07.2026. Podłoga cenowa w Brazylii to R$24,90 ≈ 4,27 €. W Meksyku — MXN 129 ≈ 6,46 €. W Kolumbii — COP 34 900 ≈ 9,45 €. A w Argentynie ARS nie jest obsługiwany ani przez Udemy, ani przez Coursera — miejscowi płacą ceny bogatych krajów.

Wynika stąd to, czego nie widać z rozmów o tłumaczeniu. Lokalizacja to nie „przetłumaczyć przyciski”. To także wejście na rynek, gdzie podłoga cenowa jest czterokrotnie niższa od przywykłej, a w sąsiednim kraju waluty platformy w ogóle nie obsługują. Tłumaczenie jest najtańszą częścią zadania. Właśnie dlatego wszyscy robią je pierwsze, a potem dziwią się, że nie zadziałało.

Czego uczciwie nie wiemy

Zasada jest prosta: gdybyśmy mieli dane o popycie według języków, pokazalibyśmy je tutaj. Nie mamy. Danych o popycie według języków nie publikuje nikt.

Liczniki kursów według języka na platformach to nie wyjście i warto rozumieć dlaczego. Mierzą podaż, a nie popyt. Zero szwedzkich kursów w danym temacie znaczy dokładnie dwie rzeczy naraz: albo to pusta nisza, do której nikt nie wpadł wejść, albo dowód, że rynku tam nie ma i ci, którzy weszli, odeszli. Jedna liczba, dwie interpretacje, i tą liczbą się ich nie rozróżni. Rozpisujemy to właśnie dlatego, że pokusa była silna, a nie skorzystaliśmy.

Bilans tego rozdziału jest więc taki: jeden mocny wynik przyczynowy o odsiewie, dwie zmierzone oceny wielkości efektu, tabele krajowe, które przyczynowości nie dowodzą, i zero danych o popycie. To mniej, niż byśmy chcieli. Ale dokładnie tyle jest.

Co z tym zrobić, skoro najlepszy materiał i tak jest po angielsku

A jest i w najbliższym czasie się to nie zmieni. Pytanie brzmi więc nie „który język lepszy”, tylko „jak zapłacić mniej tego podatku”.

Pierwsze i najważniejsze. Skoro efekt bije w odsiew, a nie w rozumienie, leczyć trzeba odsiew. Nie rozumienie. Nie słownictwo. Dojść do końca — to jedyna metryka, o którą warto tu walczyć. Wszystko, co obniża tarcie powrotu do zakładki, działa; wszystko, co poprawia twój angielski w perspektywie roku, nie ma z tym kursem nic wspólnego.

• Wydawaj obcy język na to, czego w twoim nie ma. Jeśli materiał jest w twoim języku i nie jest gorszy — bierz swój. To nie słabość, tylko paliwo oszczędzone na coś ważniejszego.
• Najpierw mapa, potem teren. Piętnaście minut na terminologię przed kursem usuwa połowę mikropauz w trakcie kursu. Prompt do tego jest niżej.
• Czytaj, a nie oglądaj, jeśli możesz. Tekst czytasz w swoim tempie i wracasz do niego za darmo. Wideo ma cudze tempo i to właśnie ta skarga pojawiała się w recenzjach kursów najczęściej: „It is too fast for a beginner… until you try to see and understand it the next screen pops up” (Amit A., 29.04.2026, 2★) oraz „I am very frustrated that I can not easily access a transcript to reference later. The instructors are talking so quickly - I can not follow” (Vince D., 16.03.2026, 1★). Obie są o tempie, a tempo w obcym języku się mnoży.
• Trzymaj model obok jako tłumacza na żądanie. Nie żeby tłumaczyć cały kurs — to zabija sens. Żeby przetłumaczyć to jedno zdanie, o które się potknąłeś, w trzy sekundy, bez wychodzenia z rytmu.
• Sesje krótsze, niż masz ochotę. Podatek od wysiłku się kumuluje. Trzydzieści minut cztery razy w tygodniu wygrywa z dwiema godzinami raz w tygodniu — bo po dwóch godzinach w obcym języku zmęczysz się tak, że piątej sesji nie będzie.

Oto prompt, który robi za ciebie drugi punkt. Jest samowystarczalny — po prostu odpal:

Jesteś dwujęzycznym redaktorem technicznym. Odpowiadaj w języku tej
wiadomości, ale wszystkie angielskie terminy zostaw po angielsku.

Zbuduj glosariusz 15 angielskich terminów, które nowicjusz spotyka
w pierwszej godzinie dowolnego kursu o AI: prompt, token, context window,
hallucination, fine-tuning, temperature, system prompt, few-shot,
zero-shot, RAG, embedding, inference, chain-of-thought, guardrails, agent.

Do każdego podaj dokładnie cztery linijki:
1. Termin tak, jak wygląda w napisach kursu.
2. Jedno zdanie wyjaśnienia prostymi słowami.
3. Dosłowne tłumaczenie, do którego ciągnie ręka — i czym wprowadza w błąd.
4. Jedno zdanie z tym terminem tak, jak wypowiedziałby je wykładowca.

Na koniec wskaż trzy terminy, u których znaczenie potoczne najmocniej
walczy z technicznym, i powiedz, co nowicjusz słyszy zamiast sensu.

Drugi prompt pokazuje podatek od wysiłku prosto w twarz. Składa typowy akapit kursowej mowy i rozbiera to, o co się potykasz:

Jesteś scenarzystą kursów online. Zrób dwie rzeczy po kolei.

Najpierw: napisz jeden akapit na 120 słów PO ANGIELSKU dokładnie tak, jak
wypowiedziałby go przeciętny kurs online o AI — z phrasal verbs, słowami
wypełniaczami, jednym-dwoma idiomami i jednym zdaniem, które ciągnie się
zdecydowanie za długo.

Potem, w języku tej wiadomości:
1. Przetłumacz akapit.
2. Wypisz każdą konstrukcję, którą nie-native z roboczym angielskim
   najpewniej rozbierze źle, i wyjaśnij dlaczego.
3. Zadaj mi trzy pytania sprawdzające rozumienie tego akapitu.
4. Odpowiedzi umieść na samym dole pod linią z myślników, żebym mógł
   najpierw spróbować sam.

A ten jest o tym, gdzie dokładnie cię tracą. Wpisaliśmy w niego warunki z badania i poprosiliśmy model o rozbiór odsiewu moment po momencie:

Jesteś badaczem odsiewu na kursach online. Odpowiadaj w języku
tej wiadomości.

Sytuacja: człowiek zapisał się na 10-godzinny kurs online w swoim drugim
języku. Obejrzał pierwsze wideo i więcej nie wrócił.

1. Odtwórz 10 najbardziej prawdopodobnych momentów odejścia — po kolei,
   od otwarcia strony do zamknięcia zakładki na zawsze.
2. Przy każdym momencie zaznacz: język jest tu przyczyną, wymówką
   czy nie ma nic do rzeczy.
3. Przy każdym momencie, gdzie język jest prawdziwą przyczyną, podaj jedną
   konkretną poprawkę, która zajmuje mniej niż dwie minuty i nic nie kosztuje.
4. Potem pokłóć się sam ze sobą: wskaż dwa momenty, w których twoja poprawka
   raczej nie zadziała, i powiedz, co zrobiłbyś zamiast niej.
5. Zakończ jedną linijką: najtańsza interwencja o najszerszym efekcie.

Niewygodne o nas samych

Teraz uczciwie, bo inaczej wszystko powyżej jest reklamą.

Angielska wersja tej strony jest główna. Główny wolumen materiału robimy po angielsku — i to jest dokładnie ta decyzja, przeciwko której świadczy badanie z tego artykułu. Zgodnie z jego logiką część czytelników, dla których angielski nie jest ojczysty, do końca naszych kursów nie dojdzie: nie dlatego, że nie zrozumie, tylko dlatego, że zapłaci podatek od wysiłku i pewnego dnia nie wróci. Znamy tę liczbę: plus czternaście punktów procentowych odsiewu. Płacimy ją świadomie.

Dlaczego mimo to tak? Bo alternatywą nie jest „to samo, ale w języku ojczystym”. Alternatywą jest mniej materiału, rzadsze aktualizacje, gorsza jakość: tłumaczenie zawsze zostaje w tyle za oryginałem, a w temacie AI pół roku opóźnienia oznacza przestarzały kurs. Recenzje kursów konkurencji, które zebraliśmy, pokazują, jak to się kończy: „The content is mostly from 2023. …I invested my 41 hours and Im learning content which is from 2023. Very disappointed” (Harsh A., 09.04.2026, 1.5★). Czterdzieści jeden godzin życia na materiał sprzed trzech lat — w języku ojczystym nie jest to ani trochę lepsze.

Dlatego robimy dokładnie to, co możemy: trzymamy obie wersje, piszemy drugą jako samodzielny tekst, a nie jako tłumaczenie, i nie opowiadamy, że angielski „nic nie kosztuje”. Kosztuje. Czternaście punktów.

Najważniejsze w jednym akapicie

Język nauki bije nie w rozumienie, tylko w dystans. Randomizowany eksperyment na 2263 studentach: 71% odsiewu po angielsku wobec 57% w języku ojczystym, przy różnicy punktów δ=0,085, czyli praktycznie zerowej. Pewność co do własnego angielskiego nie chroni, bo odpowiada na pytanie „czy rozumiem”, a odchodzisz nie z powodu niezrozumienia. Efekty lokalizacji, które ktoś naprawdę zmierzył, są skromne: eBay +10,9% (i tym mniej, im droższy zakup), Wikimedia +3,64%; obietnice „+40–70%” nie mają żadnego potwierdzenia. Tabele krajowe Eurostatu przyczynowości nie dowodzą, a hipotezę „nie ma angielskiego — nie ma nauki online” raczej obalają: Hiszpania z 38% angielskiego chodzi na kursy częściej niż Szwecja z 90%. Praktyczny wniosek jest jeden: skoro problemem jest odsiew, lecz odsiew — krótkie sesje, glosariusz z wyprzedzeniem, tekst zamiast wideo tam, gdzie się da, i język ojczysty tam, gdzie nie jest gorszy. Dalej w temacie: darmowe narzędzia AI i ich limity, czym jest prompt, przykłady gotowych promptów i jak korzystać z ChatGPT.